Aktualności · Prawa dziecka w szkole
Prawa dziecka w szkole
Prawa dziecka mają krótką bo zaledwie kilkudziesięcioletnią historię. Po raz pierwszy zapisano je w Deklaracji Genewskiej w 1924 roku, ale pierwszy pełny zbiór praw został zapisany w Konwencji o Prawach Dziecka zaledwie 19 lat temu.Prawa dziecka zajmują szczególne miejsce w systemie praw człowieka, gdyż dotyczą osób, które nie są do końca zdolne do samodzielnego rozpoznania co naprawdę leży w ich interesie. Prawa dziecka są w ten sposób powiązane z prawami rodziców, bo to na nich spoczywa obowiązek wychowania i ochrony dziecka.
Państwo musi respektować autonomiczność rodziny i prawo rodziców do decydowania o sprawach dziecka. Państwo może wkraczać tylko tam gdzie opieka rodzicielska jest niedostateczna. Nie oznacza to jednak, że dziecko jest własnością rodziców. Dziecko jest osobą o ustalonych prawach, prawa te kierują się troską o dobro dziecka. Obowiązek działania zgodnie z dobrem dziecka dotyczy rodziców, przedstawicieli władz i nauczycieli.
W Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej czytamy następujące postanowienia odnoszące się do ochrony dziecka:
Art.72 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej
1. Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Każdy ma prawo żądać od organów władzy publicznej ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem i demoralizacją.
2. Dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych.
3. W toku ustalania praw dziecka organy władzy publicznej oraz osoby odpowiedzialne za dziecko są obowiązane do wysłuchania i w miarę możliwości uwzględnienia zdania dziecka.
4. Ustawa określa kompetencje i sposób powoływania Rzecznika Praw Dziecka.
Oczywiście na świecie od 1989 roku podstawowym dokumentem dotyczącym praw dziecka jest Konwencja o Prawach Dziecka uchwalona przez ONZ i ratyfikowana przez prawie wszystkie państwa świata w tym i Polskę w 1991 roku. Konwencja przyznała dzieciom liczne prawa osobiste, socjalne i kulturalne pomijając prawa ekonomiczne, bo uznano że dzieci powinny się uczyć, a nie pracować.
Konwencja o Prawach Dziecka powstała w oparciu o cztery podstawowe zasady.
• Dzieci nie wolno jest poddawać dyskryminacji - "niezależnie od reprezentowanych przez nie, przez ich rodziców bądź prawnych opiekunów: rasy, koloru skóry, płci, języka, przekonań religijnych, politycznych bądź innej natury, pochodzenia narodowościowego, etnicznego bądź społecznego, majątku, niepełnej sprawności, urodzenia bądź innych elementów statusu".
• Dzieci mają prawo do przetrwania i rozwoju we wszystkich aspektach swego życia, w tej liczbie - pod względem fizycznym, emocjonalnym, psychospołecznym, poznawczym, społecznym i kulturowym.
• Działanie w najlepszym interesie dzieci musi znaleźć się na czołowym miejscu we wszystkich decyzjach i inicjatywach mających wpływ na sytuację poszczególnych dzieci lub całej dziecięcej społeczności. Odnosi się to do decyzji i działań podejmowanych zarówno przez władze państwowe, administracyjne czy sądownicze, jak i przez same rodziny.
- Należy umożliwić dzieciom aktywne uczestnictwo we wszelkich sprawach dotyczących ich życia, jak również stworzyć im warunki dla swobodnego wyrażania swego zdania.
Dla nas – nauczycieli szkoły integracyjnej szczególnie istotne są te artykuły, które mówią o dzieciach niepełnosprawnych:
Artykuł 23
1. Państwa-Strony uznają, że dziecko psychicznie lub fizycznie niepełnosprawne powinno mieć zapewnioną pełnię normalnego życia w warunkach gwarantujących mu godność, umożliwiających osiągnięcie niezależności oraz ułatwiających aktywne uczestnictwo dziecka w życiu społeczeństwa.
2. Państwa-Strony uznają prawo dziecka niepełnosprawnego do szczególnej troski i będą sprzyjały oraz zapewniały, stosownie do dostępnych środków, rozszerzanie pomocy udzielanej uprawnionym do niej dzieciom oraz osobom odpowiedzialnym za opiekę nad nimi. Pomoc taka będzie udzielana na wniosek tych osób i będzie stosowna do warunków dziecka oraz sytuacji rodziców lub innych osób, które się nim opiekują.
Na podstawie i dzięki tym regulacjom zaczęły powstawać szkoły integracyjne.
Przykłady innych praw dziecka zawartych w Konwencji:
Prawa osobiste
- prawo do życia i rozwoju, prawo dziecka do rodziny tzn. do wychowywania przez rodziców naturalnych, a w razie rozłączenia z nimi do stałych kontaktów z nimi.
- wolność religii lub przekonań, wolność od przemocy fizycznej lub psychicznej, wyzysku, nadużyć seksualnych i wszelkiego okrucieństwa.
Prawa socjalne
- prawo do ochrony zdrowia,
- prawo do odpowiednich warunków życia,
- prawo do wypoczynku,
Prawa kulturalne
- prawo do nauki – nauka w zakresie szkoły podstawowej jest obowiązkowa i bezpłatna,
- prawo do korzystania z dóbr kultury,
- prawo do znajomości swoich praw.
Liczne kontrowersje budziły te artykuły, które dawały dzieciom prawo do wolności religii, przekonań i swobodnego wyrażania swoich poglądów. Polska ratyfikując konwencję zastrzegła, że realizacja tych praw dokonuje się „z poszanowaniem władzy rodzicielskiej, zgodnie z polskimi zwyczajami i tradycjami dotyczącymi miejsca dziecka w rodzinie i poza rodziną”.
Łamanie praw dziecka
Na początek kilka rad i wskazówek jak postępować z własnymi dziećmi, ale też z uczniami aby nie stać się osobą, która łamie prawa dziecka.
Dekalog dla rodziców i wychowawców
- Nie upokarzaj dziecka, bo ono tak jak Ty ma silne poczucie własnej godności,
- Pozwalaj dziecku dokonać wyboru najczęściej jak możesz,
- Staraj się nie stosować metod, których sam w dzieciństwie nie akceptowałeś,
- Jeśli zachowałeś się wobec dziecka niewłaściwie, przeproś go i wytłumacz się. Nie bój się utraty autorytetu, dziecko i tak wie kiedy popełniasz błędy,
- Nigdy nie mów źle o dziecku, w szczególności w obecności innych osób,
- Nie mów: „zrobisz bo ja tak chcę” – jeśli musisz czegoś zabronić zawsze to uzasadnij,
- Jeśli wydajesz polecenia dziecku, staraj się nie stać nad nim i mówić „z góry”,
- Nie musisz być za wszelką cenę konsekwentny, nie musisz być w zgodzie z innym dorosłym przeciwko dziecku, jeżeli wiesz, że nie ma on racji,
- Gdy nie wiesz jak postąpić, pomyśl jak Ty poczułbyś się będąc dzieckiem,
- Staraj się być czasem adwokatem swego dziecka.
W naszej pracy i życiu codziennym spotykamy się z dziećmi pochodzącymi z różnych środowisk w tym także dzieci z rodzin patologicznych i dzieci krzywdzone fizycznie i psychicznie – jak je rozpoznać i pomóc?
Jak rozpoznać dziecko krzywdzone?
Wyróżnia się 4 podstawowe kategorie złego traktowania dziecka:
- Stosowanie przemocy fizycznej(maltretowanie): objawy: siniaki, ślady uderzeń, oparzeń, rany, opuchlizny, powtarzające się złamania lub zwichnięcia.
Specyficzne zachowania dziecka: lęk przed rozbieraniem się, przed nagłym dotknięciem, przed powrotem do domu, nadmierna agresja lub apatia. dziecko bywa czujne i ostrożne, ukrywa prawdę.
- Maltretowanie psychiczne (emocjonalne).
Zachowania dziecka świadczące o przemocy emocjonalnej: zaburzenia mowy, dolegliwości psychosomatyczne, moczenie się, mimowolne ruchy mięśni a szczególnie twarzy, brak poczucia pewności siebie, wycofanie się, depresja, zachowania destrukcyjne, nadmierne podporządkowanie się dorosłym, częste kłamstwa, nieadekwatny lęk przed konsekwencjami różnych działań, lęk przed porażką.
- Wykorzystywanie seksualne.
Objawy nadużyć: opuchlizny w okolicach genitaliów, otarcia naskórka, ból przy chodzeniu, siadaniu, oddawaniu moczu, nadmierna pobudliwość seksualna lub wzmożona pobudliwość psychoruchowa, zaburzenia koncentracji, zaburzenia zachowania, zachowania destrukcyjne.
- Zaniedbywanie
Podstawowe objawy: zaburzony rozwój fizyczny, brudne włosy, ubranie niedostosowane do pogody, nie wyleczone rany, choroby zębów, zmęczenie, apatia, bierność.
Należy pamiętać, że dzieci bardzo rzadko zwracają się wprost o pomoc, ukrywają swoje problemy z powodu lęku czy wstydu, dlatego ważne jest wnikliwe obserwowanie dzieci przy zachowaniu dużej ostrożności, ponieważ większość wymienionych objawów może pojawić się przejściowo u dzieci, które nie są ofiarami przemocy. Zadaniem wychowawcy jest obserwacja dzieci i w razie przedłużających się objawów interwencja u kompetentnych osób, przygotowanych do specjalistycznej pomocy.
Instytucje, które mogą pomóc dziecku krzywdzonemu:
Policja, Sąd Rodzinny, Pogotowie Opiekuńcze, Ośrodki pomocy społecznej, Komitet Ochrony Praw Dziecka Warszawa i odziały terenowe, Fundacja „Dzieci Niczyje” Warszawa tel.: 022 616 02 68, Fundacja na Rzecz Ochrony Dzieci przed Okrucieństwem Łódź tel.: 042 33 12 64
Propozycje rozwiązań metodycznych
Celem lekcji wychowawczej poświęconej prawom dziecka wcale nie musi być tylko i wyłącznie uświadamianie naszym wychowankom ich praw, ale np. uświadamianie im kiedy i w jakich sytuacjach prawa dzieci są łamane i naruszane oraz to, że oni sami łamią te prawa dopuszczając się różnych form agresji.
Cele:
Po zajęciach uczniowie powinni umieć: wymienić kilka podstawowych praw dziecka, wytłumaczyć co oznaczają wybrane prawa, rozpoznać kiedy prawa dziecka są naruszane, podać kilka instytucji do których można się zwrócić w razie potrzeby.
Metody pracy:
praca z tekstem źródłowym – lektura tekstu Konwencji o Prawach Dziecka, a następnie wyjaśnianie co każde z tych praw tak naprawdę oznacza w języku zrozumiałym dla uczniów.
scenki dramowe – np. grupa ma za zadanie zaprezentować pozostałym uczestnikom scenkę dramową i zastanowić się jakie prawo dziecka zostało w niej przedstawione.
Odczytanie listu od dziecka i zastanowienie się jakie prawo zostało naruszone, ewentualnie wymyślenie własnego listu, w którym autor sugeruje, że nie posiada np. prawa do prywatności.
Zaprezentowanie jakiegoś prawa dziecka na rysunku tak aby pozostali uczestnicy zgadli co to za prawo.
Napisanie w grupach historyjki o dziecku, którego jakieś prawo zostało w pewnej życiowej sytuacji naruszone, a następnie dzięki jego własnym staraniom lub/i czyjejś pomocy krzywda została naprawiona.
Opracowała: Agnieszka Łuszczek
publikowal agnwyw 18.06.2008. 18:52
Foto
